Tegenbewijsregeling box 3: wanneer loont werkelijk rendement?

Wat telt als werkelijk rendement

Hier gaat het meestal mis in de verwachtingen. Het werkelijke rendement volgens de Belastingdienst is breder dan wat je op je jaaroverzicht ziet:

• Rente, dividend en huurinkomsten tellen mee.
• Koerswinst én koersverlies tellen mee, ook als je niets verkocht hebt. Een ongerealiseerde waardestijging van je ETF's is dus gewoon rendement.
• Het gaat om je hele box 3-vermogen samen. Je mag niet alleen de verliezers aanwijzen en de winnaars buiten beschouwing laten.
• Kosten zijn vrijwel nooit aftrekbaar. Alleen betaalde rente op box 3-schulden en waardeverhogende investeringen in een tweede woning tellen mee.
• Het heffingsvrij vermogen geldt hier helemaal niet. Dat heeft de Hoge Raad zo bepaald.
• Een negatief rendement mag je niet meenemen naar een volgend jaar. Elk jaar staat op zichzelf.

Vooral dat tweede punt verrast. In een goed beursjaar is je werkelijke rendement al snel hóger dan het forfait van 6%, en dan heb je niets aan de regeling. De Belastingdienst rekent in dat geval gewoon met het forfait. De regeling werkt maar één kant op: in jouw voordeel of helemaal niet.

Wanneer loont het

Drie situaties komen in de praktijk het vaakst voor.

Een matig of slecht beursjaar. Je beleggingen deden 2%, het forfait rekent 6%. Bij € 60.000 belegd vermogen is dat een verschil van € 2.400 aan verondersteld rendement. Daar betaal je dan 36% te veel over.

Veel spaargeld bij een lage rente. Kreeg je 1% rente terwijl het spaarforfait op 1,28% staat, dan is het verschil klein. Maar in combinatie met tegenvallende beleggingen telt alles bij elkaar op.

Een verliesjaar. Daalde je portefeuille, dan kan je werkelijke rendement zelfs negatief zijn. Het forfait rekent ondertussen vrolijk 6% winst. Dit zijn de jaren waarin de regeling het meest oplevert. Heb je crypto, dan geldt dit nog sterker: crypto keert geen rente of dividend uit, dus in een slecht koersjaar is je werkelijke rendement puur het koersverlies.

Wie een sterk beursjaar had, kan de regeling dat jaar vergeten. Daarom is het iets om elk jaar opnieuw te bekijken, niet iets dat je één keer regelt.

Rekenvoorbeeld

Neem dezelfde situatie als in onze uitleg over de box 3-berekening: € 40.000 spaargeld, € 60.000 beleggingen, geen partner. Forfaitair rendement: € 4.112.

Nu het werkelijke rendement in een matig jaar. Je ontving € 400 rente en € 900 dividend, en je portefeuille steeg € 1.200 in waarde. Werkelijk rendement: € 2.500.

Dat is € 1.612 minder dan het forfait. Afhankelijk van de precieze doorrekening scheelt dat in dit voorbeeld enkele honderden euro's belasting. De exacte uitkomst hangt af van de verhouding tussen je vermogen en de vrijstelling; de calculator rekent beide routes voor je door en laat zien welke wint.

Hoe je het regelt

Voor de belastingjaren vanaf 2025 geef je je werkelijke rendement op bij je gewone aangifte. Voor oudere jaren, waarvoor je nog rechtsherstel kunt claimen, werkt het via een apart formulier van de Belastingdienst, de Opgaaf Werkelijk Rendement.

Het echte werk zit niet in het formulier maar in de onderbouwing. Je moet je rendement over je hele vermogen kunnen aantonen: begin- en eindstanden, ontvangen rente en dividend, stortingen en onttrekkingen. Wie zijn transactiegeschiedenis netjes bij elkaar heeft, is er een avond mee bezig. Wie los overzichten uit drie portalen moet vissen, langer.

Dat bijhouden is precies waarvoor we Gainzkeeper hebben gebouwd. Het leest je DeGiro-export in en berekent je werkelijke rendement per belastingjaar, op dezelfde manier als de Belastingdienst ernaar kijkt. De box 3-module vergelijkt dat automatisch met het forfait en zegt eerlijk wanneer de tegenbewijsregeling je niets oplevert. Ook dat laatste hoort erbij: een berekening die alleen goed nieuws brengt, moet je wantrouwen.